|
قیدار؛ قهرمان نایاب
شهرستان خدابنده(قیدار نبی (ع): الف)قیدار نبی:
شاید توجه و دقت کرده باشید که برخی از شهرهای ایران علی الخصوص شهرهای ترک نژاد و ترک نشین ایران دو اسمه می باشند مانند: تیکان تپه(تکاب)، خیاو(مشکین شهر)،سولدوز(نقده)،سویوق بولاق(مهاباد)،خانا(پیرانشهر)و... از جمله شهر ما خدابنده(قیدار نبی)؛ راستی تا حالا از خودمان پرسیده ایم که در طول صد سال گذشته بر استعمال برخی از اسامی شهرهای ایران توسط دولت ها تاکید بیشتری شده است؟ این تاکید و اصرار از کجا نشات می گیرد و چه فلسفه ای پشت آن قرار دارد؟ چرا مردم سولدوز مجبورند اسم شهر خود را علی رغم میل باطنی خود نقده بنامند؟ چرا مردم ترک نژاد تیکان تپه محکوم به استفاده از نام تکاب برای شهر و زادگاه خود هستند؟ یا در مورد شهر خود ما چرا مردم می گویند قیدار و حاکمان می گویند خدابنده؟ یا چرا محو اسامی شهرها،روستاها،کوهها،رودخانه ها،آثار باستانی و تاریخی،دریاچه ها و هر چیزی که ترک بودن را یدک می کشد از اولویت های پنهان فرهنگی و سیاسی طی صد سال گذشته بوده و هست ؟ قضیه چیست؟جواب این سوالات بر همگان واضح و آشکار است آنهم محو کامل تاریخ و تمدن،فرهنگ،زبان،نژاد،ادبیات ملتی به نام ترک و لاغیر. شهرستان قیدار نبی(خدابنده) با قدمتی بیش از 6 هزار سال خود یکی از شهرهای استان زنجان می باشد که علی رغم قدمت دیرینه و تاریخ و فرهنگ کهن خود هم اکنون یکی از شهرهای محروم و فقیر و دور افتاده از لحاظ اقتصادی،صنعتی،امکانات علمی و ... در سطح کشور می باشد.در این میان منطقه افشار با مرکزیت گرماب از جمله مناطق مستعد استان از لحاظ کشاورزی،علمی،دامداری و توانمند از نظر صنعت قالیبافی می باشد که آنهم به لطف مسئولان دلسوز و دلسوخته منطقه و شهرستان و در سایه سار توجهات و عنایات خاصه مقامات استانی و کشوری هم اکنون یکی از مناطق فقیر و ضعیف از لحاظ منبع درآمد در سطح کشور بوده و هست که هر سالش بدتر از پارسال می شود، این امر باعث مهاجرت بی رویه اهالی منطقه به شهرک های اطراف تهران و کرج و قزوین و... به امید تحقق کمترین و کوچکترین آرزوهای اقتصادی خود شده است همچنین مهاجرت استعدادهای علمی منطقه افشار به استانهای همجوار در کنار مهاجرت عامه مردم باعث خالی از سکنه شدن منطقه شده که این منطقه را در آینده نه چندان دور با معضل و مشکلات عدیده ای مواجه خواهد کرد از جمله خرید زمینهای کشاورزی توسط سرمایه داران غیر بومی که خود فاجعه ای بزرگ مشابه شهرهای ارومیه،تیکان تپه،شاهین دژ،ماکو،سلماس،قوروه،بیجار،سونقو و دهها شهر و منطقه بااصالت ترکی را رغم خواهد زدکه هم اکنون با مشکلات فرهنگی،مذهبی،اجتماعی و اقتصادی دست و پنجه نرم می کنند،متاسفانه مسئولان به اصطلاح دلسوز استان زمانی از خواب غفلت بهتر است بگویم خواب بی توجهی بیدار خواهند شد که جبران مافات کاری سخت خواهد بود.
شهرستان قیدار طبق فرهنگ ترکی فارسی شاهمرسی و براساس یافته های زبانشناسی کلمه ترکی "قیدار" از کلمه " قیت، قیدا،قید" به معنای مایه و پسوند "ار" که از پسوند های ترکی می باشد تشکیل شده است.بدین صورت که کلمه "قیت و قید" به معنای کمبود،نایاب،دور از دسترس،نادر،کمیاب و پسوند "ار" نیز به معنای قهرمان،مالک،صاحب،توانمند و دارنده می باشد. پس کلمه قیدار و قیتار را می توان به صورت قهرمان نایاب و قهرمان دور از دسترس و قهرمان نادر و قهرمان کمیاب معنا کرد. با توجه به این که دو حرف(ت و د) قریب المخرج بوده و ترکها نیز در بسیاری از موارد حرف "ت" را به جای "د" و حرف "د" را به جای" ت" نیز استفاده می کنند مانند(دوتدو/ توتدو) و از طرف دیگر پسوند "ار" دربسیاری از کلمات ترکی نیز استفاده شده است مانند"ارسلان" که ترکیبی از پیشوند"ار" به معنی قهرمان" و کلمه "آسلان به معنی شیر"؛ در دستور و زبان ادبیات ترکی اگر حرف"ت" میان دو مصوت قرار گیرد به صورت"د" تلفظ می شود مانند "ائشیت" به معنی فعل امر بشنو که اسم فاعل آن به صورت "ائشیدن" تلفظ می گردد. در کلمه "قیتار" نیز چون حرف"ت" میان دو مصوت:ِ "ئی" و "ا" قرار گرفته به حرف"د" تبدیل می شود یعنی "قیتار" به صورت"قیدار" همچنین در کتاب"پیامبران سرزمین ما" تالیف آقای عباس صالح مدرسه ای در خصوص حضرت قیدار نبی(ع) و نام شهر قیدار آمده است: حضرت اسماعیل 12 پسر داشت که بزرگترین آنان حضرت قیدار به معنی سیاهپوست است.پس از وفات حضرت اسماعیل در 130 سالگی قیدار جانشین پدر شد و مردم را به توحید دعوت کرد. این حضرت به گفته علامه مجلسی، جد سی ام حضرت رسول است. مرقدش در شهرستان خدابنده و زیر نظر اوقاف و امور خیریه این شهرستان اداره می شود. این شهرستان از کوچکترین شهرهای ایران است که مرقد حضرت قیدار در خیابان اصلی این شهر قرار دارد. نام قیدار بنا به روایات گوناگون قبر حضرت قیدار نبی (ع)، از سلسله جلیله و اجداد حضرت رسول اکرم (ص) می باشد ،که قسمتی از نصب وی را چنین می شمارند: ....سلامان بن حمل بن قیدار بن اسماعیل بن ابراهیم خلیل الله بن ناروخ ...که بیست و پنجمین جد پیامبر اسلام بوده و پسر حضرت اسماعیل و پدر بزرگوار آن حضرت ابراهیم خلیل الله می باشد. حضرت اسماعیل 12 پسر داشت که بزرگترین آنها قیدار نبی بود که بعد از پدر مردم را به توحید دعوت می کرد. پورفسور شهید محمد تقی زهتابی در کتاب معروف و گرانسنگ خود"ایران تورکلرینین اسکی تاریخی" در بحث سومریان؛بانیان تمدن بشری و درخصوص تمدن،دولت شهرها،ساکنان، وضعیت فرهنگی،دینی،مذهبی،سیاسی و اجتماعی سومریان و ارتباط آنان با اقوام همسایه اشاره کرده و می نویسد:حضرت ابراهيم ساکن سومر بود، که در سال 2050 ق.م. از آنجا کوچ کرد، يعني زماني که سومرها بعد از بدست گرفتن دوباره حاکميت سومر، به سامي ها خيلي فشار مي آوردند. در توضیح این مطلب باید گفت که سومریان به علت داشتن تمدن قوی و غنی و سرزمین های آباد و پرآب نسبت به همسایگان خود همیشه از طرف آنان مورد هجوم قرار می گرفتند از جمله این اقوام مهاجم،سامی ها بودند که دوبار به سومریان حمله کردند بعد از هجوم اول تعداد بیشماری از سامی ها در بین النهرین و در دولت شهرهای سومریان از جمله اور،نیپور و ... ساکن شدند که محققان و مورخان بر این عقیده اند که حضرت ابراهیم(ع) هم در زمره این اقوام بود که در شهر اور متولد و مدتی نیز در آنجا ساکن بود. فلذا به قطع یقین مبرهن است که بعد از تهجمات سامی ها به سومری های التصاقی زبان حضرت قیدار نبی که از نوادگان حضرت ابراهیم(ع) بوده بعدها بر اثر مهاجرت ناشی از حملات دشمنان و همچنین به علت تبلیع رسالت الهی خود در مناطق شمالغرب و غرب ایران از جمله شهرستان خدابنده سکونت داشته و در همین شهر نیز دفن شده اند و بعدها نام قیدار از نام مبارک ایشان گرفته شده باشد همچنانکه آرامگاه دانیال نبی در شوش،اشموئیل نبی در ساوه،حجی نبی در همدان، و حیقوق نبی در تویسرکان استان همدان قراردارد. چنانکه اشاره گردید قبر حضرت قیدار (ع) که از اصلاب شامخ و ارحام مطهر میباشد،بدست بلغارخاتون دختر ارغون شاه بقعه ای احداث و در تاریخ 1319 هجری توسط شخصی بنام امیر افشار که جهانشاه خان لقب داشت گنبد و مقبره شریفش را با بهترین وضع آن زمان تعمیر نموده ودور تا دور مقبره حجرات فراوانی قرار داد. و حوزه علمیه را آن زمان برای اجتماع طلاب و روحانیون تاسیس نموده است ودر این حوزه اساتید علوم دینی و طلاب زیادی مشغول به تحصیل و تبلیغ علوم دینی می شدند و هستند و همچنین مسجد جامع امروز که محل اجتماع و برگزاری نماز عبادی سیاسی جمعه می باشد، بدست وی احداث گردیده است. وجود مقبره ی حضرت قیدار نبی (ع) در رونق این شهر سهم بسزایی داشته و در ایام گوناگون زائران گوناگونی را پذیرا است.
ب:خدابنده رهگذران و مسافرانی که از تهران و زنجان بسوی قیدار یا بالعکس حرکت می کنند در چهل و پنج کیلومتری قیدار در دشت فراخ و گسترده ( کنگرلند) گنبد معظم و با شکوهی را می بینند که بر دهکده مجاور و کوچک خود بنظر تحقیر می نگرد که سلطانیه نام دارد. این گنبد بقایای آثار یکی از بلاد معظم اسلامی است که در آغاز قرن هشتم هجری بنای آن گذاشته شد،و در اندک زمانی یکی از مراکز سیاسی و تجاری مهم دنیا گردید. دشت کنگرلند که برای نخستین بار جلب نظر ایلخانان مغول یعنی ارغون خان(690-683)را نمود و درصدد برآمد که شهری در همین چمن بنا کند و آن را بعلت داشتن موقعیت خاص پایتخت قرار دهد به همین منظور فرمان داد شهر جدیدی در همین محل بنیان نهند اما دیری نگذشت که عمر ارغون خان به پایان رسید و پس از آن وقتی که غازان خان بن ارغون بر اریکه ی سلطنت تکیه کرد ابتدا مصمم شد بنای نیمه تمام را به اتمام رساند اما به عللی منصرف شد و چون بعد از غازان خان برادرش سلطان محمد اولجایتو به ایلخانی مغول رسید و مذهب شیعه را قبول کرد(716-703) در صدد برآمد شهری را که پدرش بنیاد نهاده بود و به علت مرگ وی نیمه تمام مانده بود، به پایان برد. لذا در بهار سال 704 هجری روزی که تماو امراء دربارش حاصر بودند دستور داد که شهری که دور باروی آن 3000 گام باشد بنا کنند و از میان آن قلعه ای که 2000 گام دورش باشد از سنگ تراشیده بنا کنند. دیوار قلعه طوری بود که بر روی آن چهار سوار می توانستند پهلوی هم راه بروند. اصل قلعه به شکل مربع بوده است و طول هر ضلع آن 5000 گز بوده است و یک دروازه و 16 برج داشت. این بنای تاریخی که گنبد آن بزرگترین گنبد اسلامی است، یکی از شاهکارهای معماری سنتی ایران اسلامی عصر ترکان به شمارمی رود. اولجایتو بتدریج وبراثرمصاحبت و تشویق علامه ی حلی و نقیب مشهد طوسی و سایر علماء تشیع در قبول مذهب شیعه راسخ تر شد و تمام بزرگان را نیز به قبول مذهب شیعه مکلف ساخت و بر اثر علاقه ی شدیدی که اولجایتو به تشیع داشت به ایشان لقب خدابنده دادند. در واقع باید اذعان داشت که پایه های و ریشه های رسمی شدن مذهب تشیع در عصر صفویان را در زمان اولجایتو(سلطان محمد خدابنده) جستجو کرد. سلطان محمد خدابنده(اولجایتو) در28رمضان716هجری در40سالگی دارفانی را وداع گفت ودر گنبد خود درسلطانیه بخاک سپرده شد.و بدین سان خدابنده نامی است که ازاولجایتو گرفته شده است.
آثار باستانی و تاریخی شهرستان خدابنده:
ü غار زیبای کتله خور یکی از نادرترین وزیباترین غارهای طبیعی جهان در 85 کیلومتری جنوب شرقی خدابنده در دل کوههای شهر گرماب از جمله مناطق دیدنی وجذاب این شهرستان است .دخمه ها ودهلیزها با پوشش استلاگتیت واستلاگیمیت جلوه بسیار زیبا واعجاب انگیزی به غار داده است . کتله خور بزگترین غار خشکی جهان در 5 کیلومتری گرماب قرار گرفته است که اگر این اثر باستانی با جاذبه های توریستی و گردشگری خود در استانهایی مثل اصفهان و کرمان و... قرار می گرفت قطع یقین بدانید تمام توجهات مسئولین دولت را به خود معطوف می کرد و برای رونق آن از هیچ تلاشی دریغ نمی کردند افسوس و صد افسوس که این نعمت خدادای در کنار سایر نعمات طبیعی و انسانی منطقه نیز باید به پای افشاربودن مردمش بسوزد . ü روستای سهرورد(قاراقوش) زادگاه شیخ اشراق با مناظرزیبای طبیعی و آثار باستانی فراوان خود موجب شده است که بعضی از استانهای همجوار از جمله کردستان چشم طمع به آن دوخته و با استناد به تاریخ نگاری یهود که سرشار از دروغ و جعلیات می باشد ادعای مالکیت شهرستان خدابنده از جمله قاراقوش را داشته باشند مبنی بر اینکه در زمان قاجاریان شهرستان خدابنده(قیدار نبی) جزئی از خاک کردستان بوده و حتی پا را از این فرا تر نهاد و ادعای کرد بودن این منطقه را نیز داشته باشند زهی خیال باطل، مسئله به اینجا ختم نشده بلکه گروهک های تروریستی نیز در خارج (سوئیس) در تخیلات و توهمات خود منطقه شهرستان قیدار نبی از جمله منطقه افشار را نیز داخل نقشه موهوم خود ترسیم کنند ü اردوگاه تفریحی زیبای زرند از گردشگاه های طبیعی این شهرستان می باشد . ü بنای بقعه حضرت قیدار نبی (ع)، بنای مسجد جامع وقبرستان تاریخی شهدا در شهر سجاس از جمله آثار تاریخی شهرستان می باشد که دارای جاذبه های گردشگری می باشد.
ü و... نویسنده: خلیل مختاری نیا
منابع و ماخذ: 1-فرهنگ ترکی – فارسی ،شاهمرسی،پرویز زارع،انتشارات نشر اختر تبریز،چاپ دوم،1388 2- فرهنگ فارسی – ترکی،شاهمرسی،پروز زارع،انتشارات نشر اختر تبریز،پائیز 1385 3- لغت نامه دهخدا، دهخدا علامه علی اکبر 4- ایران تورکلرینین اسکی تاریخی،پورفسور محمد تقی زهتابی،انتشارات تبریز،1384 5- پیامبران سرزمین ما،صالح مدرسه ای عباس، انتشارات در راه حقفسازمان اوقاف و امور خیریه
+ نوشته شده در سه شنبه دوازدهم اردیبهشت ۱۳۹۱ساعت 11:5 توسط khalil mokhtarinia
|
|
|
